Lisans Öğrenci Rehberi

Lisans yılları, akademik kariyerin asıl temelinin atıldığı dönemdir. Burada aldığınız notlar, gireceğiniz sınavlar ve kurduğunuz akademik ilişkiler; yüksek lisans, doktora ve araştırma görevlisi başvurularında doğrudan karşınıza çıkar. Bu rehber, mezuniyetten önce akademik yolu açık tutmak için atabileceğiniz adımları sırayla anlatır.

Lisans not ortalaması neden önemli?

Not ortalaması yalnız diploma üzerindeki bir sayı değildir; birçok başvuruda puana dönüştürülür:

• Araştırma görevlisi ve öğretim görevlisi ilanları: İlgili yönetmeliğe göre nihai değerlendirmede lisans mezuniyet notu, kadro türüne göre farklı ağırlıklarla hesaba katılır. Araştırma görevlisi kadrolarının dahil olduğu grupta bu ağırlık ALES ve giriş sınavı ağırlığına eşittir.
• Lisans derecesiyle doktora: Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’ne göre lisanstan doğrudan doktoraya başvurmak için not ortalamasının 4 üzerinden en az 3 ya da muadili olması gerekir.
• Yüksek lisans kabulü: Üniversiteler ALES puanına ek olarak lisans not ortalamasını da değerlendirmeye alabilir.

4’lük ve 5’lik not sistemlerinin 100’lük sisteme eşdeğerliği YÖK kararıyla belirlenir. Başvuru yaparken ilanın hangi dönüşümü kullandığını kontrol edin.

Lisans döneminde girebileceğiniz sınavlar

ALES

Akademik Personel ve Lisansüstü Eğitimi Giriş Sınavı’nı ÖSYM yapar. Lisans programından mezun olabilecek durumdaki son sınıf öğrencileri de başvurabilir. Sınavın sayısal, sözel ve eşit ağırlık olmak üzere üç puan türü vardır; başvuracağınız program ya da kadro hangi puan türünü istiyorsa o puan esas alınır. Sonuçlar açıklandığı tarihten itibaren beş yıl geçerlidir. Ayrıntılar: ALES nedir, nasıl girilir?

YDS, YÖKDİL ve elektronik sürümleri

ÖSYM’nin YDS kılavuzuna göre YDS sonuçları yüksek lisansa girişte kullanılabildiği için lisans öğrencileri de bu sınava girebilir; ancak sonucun hedeflediğiniz programda kabul edilip edilmediğini üniversiteden öğrenmeniz gerekir. YÖKDİL ise fen, sağlık ve sosyal bilimler alanlarında yapılan, YÖK ile ÖSYM arasındaki protokolle uygulanan bir yabancı dil sınavıdır. YÖKDİL kılavuzuna göre sonuçlar lisansüstü eğitimde beş yıl, öğretim elemanı kadroları ile doçentlik başvurularında süresiz geçerlidir. YDS sonucunun geçerlilik süresini ise başvurduğunuz kurumun mevzuatı belirler.

Tarihler için sınav ve başvuru takvimi sayfasına bakın.

Mezuniyetten sonra hangi yollar açık?

• Tezli yüksek lisans: Başvurulan programın puan türünde ALES’ten en az 55 ve üniversitenin belirlediği taban puan gerekir. Akademik kariyer için en yaygın yoldur. Bkz. yüksek lisans başvuru rehberi.
• Lisans derecesiyle doktora: Not ortalaması 4 üzerinden en az 3 ve ALES’ten en az 80 gerekir; senato daha yüksek puan belirleyebilir. Bkz. lisans sonrası doktora rehberi.
• Araştırma görevlisi: Yönetmeliğe göre ALES’ten en az 70 ve YÖK’ün kabul ettiği merkezi yabancı dil sınavından en az 50 puan ya da eşdeğeri aranır. Başvuru için sınavın yapıldığı yılın 1 Ocak tarihi itibarıyla 35 yaşını doldurmamış olmak gerekir. Devlet üniversitelerinde ayrıca tezli yüksek lisans, doktora veya sanatta yeterlik öğrencisi olma şartı vardır. Üniversiteler senato kararıyla daha yüksek taban puan isteyebilir.

ALES ve yabancı dil puanınızla bir ilandaki ön değerlendirme puanınızı puan hesaplama aracıyla görebilirsiniz. Hesaplamanın mantığı için ön ve nihai değerlendirme puanı rehberine bakın.

Akademik hazırlık için yapılabilecekler

• İlgi duyduğunuz öğretim üyelerinin derslerine ve yayınlarına bakın; araştırma projelerinde gönüllü yer almak için sorun.
• Bitirme projenizi ya da ödevlerinizi ileride çalışmak istediğiniz konuya yakın seçin.
• Öğrenci kongrelerinde bildiri sunmayı deneyin. Yaklaşan etkinlikler için akademik etkinlik takvimi.
• Bir ORCID kimliği alın ve çalışmalarınızı tek yerde toplayın.
• Özgeçmişinizi erkenden hazırlayıp güncel tutun: akademik CV oluşturucu.
• Referans mektubu isteyebileceğiniz hocalarla düzenli iletişim kurun; bazı programlar referans mektubu ister.

Sınıflara göre kısa plan

1. 1. ve 2. sınıf: Not ortalamanızı sağlam tutun, yabancı dilinizi geliştirin, ilgi alanınızı daraltmaya başlayın.
2. 3. sınıf: Hedeflediğiniz yüksek lisans programlarının ilanlarını inceleyin; istenen puan türünü ve dil şartını not edin. Bir yabancı dil sınavına girmeyi düşünün.
3. Son sınıf: ALES’e girin, dil puanınızı tamamlayın, belgelerinizi ve CV’nizi hazırlayın, başvuru dönemlerini takip edin.

Sık sorulan sorular