ALES Nedir, Nasıl Girilir? Konular, Puan Türleri ve Geçerlilik

ALES (Akademik Personel ve Lisansüstü Eğitimi Giriş Sınavı), ÖSYM’nin uyguladığı ve yüksek lisans, doktora başvuruları ile araştırma görevlisi ve öğretim görevlisi kadrolarında kullanılan merkezi bir sınavdır. Sınavda 50 soruluk Sayısal ve 50 soruluk Sözel test vardır, cevaplama süresi 150 dakikadır. Sonuçlar açıklandığı tarihten itibaren 5 yıl geçerlidir.

ALES puanınızın yabancı dil puanınızla birlikte bir kadro ilanında nasıl değerlendirileceğini görmek isterseniz ön ve nihai değerlendirme puanı hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz. Aşağıda sınavın kimler için olduğunu, nasıl başvurulduğunu, hangi konuların çıktığını ve puanın akademik kariyerde nasıl kullanıldığını resmî kaynaklara dayanarak anlatıyoruz.

Bu yazıda

• ALES nedir, ne işe yarar?
• ALES sınavına kimler girebilir?
• ALES’e nasıl girilir? Başvuru adımları
• ALES sınav yapısı ve konuları
• ALES puan türleri: SAY, SÖZ ve EA
• ALES geçerlilik süresi
• Akademik kadro için ALES kaç olmalı?
• Lisansüstü başvurularda ALES
• ALES yerine GRE veya GMAT kullanılabilir mi?
• Sık sorulan sorular

ALES nedir, ne işe yarar?

ALES’in açılımı “Akademik Personel ve Lisansüstü Eğitimi Giriş Sınavı”dır. ÖSYM’nin 2026 başvuru kılavuzuna ve ilgili yönetmeliklere göre sınav puanları şu amaçlarla kullanılır:

• Türkiye’de lisansüstü eğitime (yüksek lisans, doktora, sanatta yeterlik) girişte,
• Öğretim üyesi dışındaki öğretim elemanı kadrolarına, yani araştırma görevlisi ve öğretim görevlisi kadrolarına yapılacak atamalarda,
• Yurt dışına lisansüstü eğitim için gönderilecek adayların seçiminde,
• Teknik öğretmenler için mühendislik tamamlama programlarına yerleştirmede.

Kılavuz, bazı kamu kurumlarının yurt dışı lisansüstü burslarında da ALES sonuçlarından yararlandığını belirtir.

ALES sınavına kimler girebilir?

Kılavuza ve ilgili yönetmeliğe göre ALES’e şu adaylar başvurabilir:

• Bir lisans programından mezun olabilecek durumda olanlar (lisans son sınıf öğrencileri),
• Lisans programını bitirmiş olanlar,
• Denklik belgesi almış olmak kaydıyla yurt dışında lisans eğitimini tamamlamış olanlar.

Kılavuzda sınava giriş için bir yaş sınırı yer almaz. Yaş sınırı, sınava değil araştırma görevlisi kadrosuna başvuruya ilişkin bir şarttır; bunu aşağıda ayrıca ele alıyoruz.

ALES’e nasıl girilir? Başvuru adımları

Başvurular elektronik ortamda alınır. Kılavuzda anlatılan yol özetle şöyledir:

1. Kılavuzu okuyun: Başvuru kılavuzu, başvuru süresi içinde ÖSYM’nin internet sitesinde yayımlanır.
2. ÖSYM Aday İşlemleri Sistemine (AİS) kaydolun: Fotoğraflı T.C. kimlik kartı olan ve AİS’te kaydı bulunmayan adaylar, e-Devlet şifresiyle e-Devlet Kapısı üzerinden AİS’e kayıt olabilir.
3. Başvurunuzu yapın: Başvuru, ais.osym.gov.tr adresinden ya da ÖSYM Aday İşlemleri Mobil Uygulaması üzerinden bireysel olarak yapılabilir. Gerekli durumlarda ÖSYM başvuru merkezlerinden şahsen de başvurabilirsiniz.
4. Ücreti süresi içinde ödeyin: Başvuru, sınav ücreti ödendiğinde tamamlanır. Başvurunuzun tamamlandığını AİS üzerinden mutlaka kontrol edin.

Sınav tarihleri ve ücretler her yıl yeniden belirlenir. Güncel tarih ve ücret için ÖSYM sınav takvimine ve ilgili dönemin kılavuzuna bakın.

ALES sınav yapısı ve konuları

ALES iki testten oluşur ve tek oturumda uygulanır. Kılavuzda Sayısal ve Sözel testler için ayrı süre tanımlanmaz; toplam cevaplama süresi 150 dakikadır (2,5 saat). Kılavuza göre sorular belirli bir lisans programında öğrenilen bilgileri ölçmez, farklı alanlardan gelen mezunların cevaplayabileceği nitelikte hazırlanır. Sınav Türkçedir.

Test	Soru sayısı	Ölçtüğü beceri
Sayısal Testi	50	Sayısal ve mantıksal akıl yürütme
Sözel Testi	50	Sözel akıl yürütme
Toplam	100	Cevaplama süresi: 150 dakika

Sayısal testte hangi konular çıkıyor?

ÖSYM’nin yayımladığı 2026-ALES/1 temel soru kitapçığı örnek alındığında sayısal testte şu soru türleri yer alıyor:

• Temel işlem ve denklem soruları,
• Sayılar, basamak ve bölünebilme soruları,
• Yaş ve benzeri sözel problemler,
• Verilen bilgilere göre birbirinden bağımsız cevaplanan soru grupları,
• Açı hesabı gibi geometri soruları.

Sözel testte hangi konular çıkıyor?

Aynı kitapçıkta sözel test, yönergeleriyle şu bölümlerden oluşuyor:

• Cümledeki veya parçadaki boşluğu anlamca en uygun biçimde tamamlama,
• Verilen cümleden kesin olarak çıkarılabilecek yargıyı bulma,
• Numaralanmış sözleri anlamlı ve kurallı bir cümle oluşturacak şekilde sıralama,
• Yer değiştirmesi gereken cümleleri bulma ve parçanın anlam bütünlüğünü bozan cümleyi bulma,
• Paragrafta anlatılmak isteneni bulma ve bir parçaya bağlı soru grupları,
• Verilen bilgilere göre birbirinden bağımsız cevaplanan soru grupları.

Soru dağılımı sınavdan sınava değişebilir. Hazırlığınızda ÖSYM’nin sınavlardan sonra yayımladığı temel soru kitapçıklarını esas almanızı öneririz.

ALES puan türleri: SAY, SÖZ ve EA

Her testte yanlış cevap sayısının dörtte biri doğru sayısından çıkarılarak ham puan bulunur. Ham puanlar ortalaması 50, standart sapması 10 olan standart puanlara çevrilir; ardından üç ağırlıklı puan hesaplanıp 100 üzerinden puana dönüştürülür. Ağırlıklar şöyledir:

• ALES Sayısal (SAY): %75 Sayısal testi, %25 Sözel testi,
• ALES Sözel (SÖZ): %25 Sayısal testi, %75 Sözel testi,
• ALES Eşit Ağırlık (EA): %50 Sayısal testi, %50 Sözel testi.

Başvurduğunuz programın ya da kadronun hangi puan türünü istediği ilanda yazar; ilanı okurken puan türüne özellikle dikkat edin.

ALES geçerlilik süresi

ALES sonuçları, açıklandığı tarihten itibaren 5 yıl süreyle geçerlidir. Bu süre hem ÖSYM kılavuzunda hem de öğretim elemanı atamalarına ilişkin yönetmelikte yer alır. Başvuru yaparken puanınızın ilanın son başvuru tarihinde hâlâ geçerli olup olmadığını kontrol edin.

Akademik kadro için ALES kaç olmalı?

“Öğretim Üyesi Dışındaki Öğretim Elemanı Kadrolarına Yapılacak Atamalarda Uygulanacak Merkezi Sınav ile Giriş Sınavlarına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik”e göre araştırma görevlisi ve öğretim görevlisi kadrolarına başvurmak için alanınızdaki puan türünde ALES’ten en az 70 almanız gerekir. Aynı yönetmelik, YÖK’ün kabul ettiği merkezi yabancı dil sınavından en az 50 puan (ya da eşdeğeri) şartı koyar. Üniversiteler senato kararıyla daha yüksek taban puan belirleyebilir.

Kadro türüne göre ek şartlar da vardır. Araştırma görevlisi adaylarının giriş sınavının yapıldığı yılın 1 Ocak tarihi itibarıyla 35 yaşını doldurmamış olması, devlet üniversitelerinde ise tezli yüksek lisans, doktora veya sanatta yeterlik öğrencisi olması gerekir. Öğretim görevlisi kadrolarında en az tezli yüksek lisans derecesi aranır (meslek yüksekokullarındaki bazı kadrolar için yönetmelikte ayrı hükümler vardır). İki kadronun farklarını öğretim görevlisi ile araştırma görevlisi arasındaki farklar yazımızda ayrıntılı anlattık.

ALES’in değerlendirmedeki ağırlığı

Yönetmelik iki aşamalı bir değerlendirme öngörür. Ön değerlendirmede ilan edilen kadro sayısının on katına kadar aday giriş sınavına çağrılır; nihai değerlendirmede puanı 65’in altında kalan adaylar başarısız sayılır. Ağırlıklar kadro türüne göre değişir:

Kadro türü	Ön değerlendirme	Nihai değerlendirme
Araştırma görevlisi ve öğretim görevlisi (genel)	ALES %60, yabancı dil %40	ALES %30, lisans notu %30, yabancı dil %10, giriş sınavı %30
Yabancı dil puanı en az 85 istenen öğretim görevlisi kadroları (yabancı dille eğitim yapılan programlar, yabancı dil dersleri vb.)	ALES %40, yabancı dil %60	ALES %30, lisans notu %10, yabancı dil %30, giriş sınavı %30
Meslek yüksekokulları	ALES %70, lisans notu %30	ALES %35, lisans notu %30, giriş sınavı %35

Kendi puanlarınızla hangi sonucu alacağınızı görmek için puan hesaplama aracını kullanabilir, güncel ilanları araştırma görevlisi ilanları sayfamızdan takip edebilirsiniz.

Doktora veya tıpta, diş hekimliğinde, eczacılıkta, veteriner hekimlikte uzmanlık ya da sanatta yeterlik eğitimini tamamlamış olanlar ve yükseköğretim kurumlarında öğretim elemanı kadrolarında çalışmış veya çalışmakta olanlar merkezi sınav şartından muaftır. Muafiyetten yararlanmak isteyenlerin ALES puanı ön ve nihai değerlendirmede 70 kabul edilir.

Lisansüstü başvurularda ALES

Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliğine göre asgari puanlar şöyledir:

• Tezli yüksek lisans: Başvurulan programın puan türünde en az 55.
• Tezsiz yüksek lisans: Üniversite ALES aramayabilir; ararsa taban puanı senato belirler.
• Tezli yüksek lisans derecesiyle doktora: Programın puan türünde en az 55.
• Lisans derecesiyle doktora: Programın puan türünde en az 80 ve lisans not ortalamasının 4 üzerinden en az 3 (veya muadili) olması.

Üniversiteler ALES puanını değerlendirmede %50’den az olmamak üzere senatonun belirlediği ağırlıkla kullanır; yalnız ALES puanıyla da öğrenci kabul edebilirler. Doktoraya lisans derecesiyle başvurmayı düşünüyorsanız lisans sonrası doktora nedir yazımıza da göz atın.

ALES yerine GRE veya GMAT kullanılabilir mi?

Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği, “ALES’e eşdeğer kabul edilen ve Yükseköğretim Kurulunca ilan edilen eşdeğer puanlar”dan söz eder ve üniversitelerin bu puanları senato kararıyla yükseltebileceğini belirtir. Uygulamada birçok üniversite enstitüsü GRE ve GMAT puanlarının ALES karşılığını gösteren tablolar yayımlar. Hangi sınavın ve hangi puanın kabul edildiğini başvuracağınız enstitünün ilanından doğrulayın. Araştırma görevlisi ve öğretim görevlisi kadrolarına ilişkin yönetmelik ise merkezi sınav olarak ALES’i esas alır.

Sık sorulan sorular

Diğer rehberler