Akademik KariyerYüksek lisans başvuruları üniversitelerin enstitüleri tarafından ilan edilir. Asgari kurallar YÖK’ün Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’nde yer alır; taban puanları, belgeleri ve değerlendirme yöntemini ise her üniversite kendi senatosunun kararıyla belirler. Bu rehber, ortak kuralları ve başvuruya hazırlanırken izleyebileceğiniz adımları özetler. Kesin koşullar için her zaman başvuracağınız enstitünün güncel ilanını okuyun.
Tezli mi, tezsiz mi?
Akademik kariyer hedefliyorsanız tezli yüksek lisans çoğu zaman tek gerçek seçenektir: doktora başvurusunda tezli yüksek lisans diploması aranır ve devlet üniversitelerindeki araştırma görevlisi kadrolarında tezli yüksek lisans, doktora veya sanatta yeterlik öğrencisi olma şartı vardır. Yönetmeliğe göre iki programın asgari yapısı şöyledir:
| Tezli yüksek lisans | Tezsiz yüksek lisans | |
|---|---|---|
| Ders yükü | En az 7 ders ve seminer dersi | En az 10 ders ve dönem projesi dersi |
| AKTS | En az 120 | En az 60 |
| Süre | 4 yarıyıl, en çok 6 yarıyıl | En az 2, en çok 3 yarıyıl |
| ALES | En az 55, taban puanı senato belirler | Üniversite aramayabilir |
| Bitirme | Tez ve jüri önünde savunma | Dönem projesi |
Tezsiz programa devam eden öğrenci, tezli program için belirlenen asgari şartları sağlarsa tezli programa geçebilir; aldığı dersler enstitü kararıyla sayılabilir.
Başvuru koşulları
- Lisans diploması: Mezun durumdaki veya mezun olabilecek adayların başvurusuna ilişkin esasları senato belirler; bazı programlar son sınıf öğrencilerini de kabul eder.
- ALES: Tezli programlarda başvurulan programın puan türünde en az 55 puan aranır, senato daha yüksek taban belirleyebilir. Konservatuvar ve yalnız özel yetenek sınavıyla öğrenci alan güzel sanatlar programlarında ALES şartı aranmaz.
- Değerlendirme: Üniversite yalnız ALES ile öğrenci alabileceği gibi lisans not ortalamasını, yazılı bilimsel değerlendirme sınavını veya mülakatı da hesaba katabilir. ALES’in ağırlığı yüzde 50’den az olamaz.
- Yabancı dil: Yönetmelik yüksek lisans için ulusal bir yabancı dil tabanı koymaz. Dil şartı olup olmadığını ve taban puanı üniversitenin kendi yönetmeliği ile ilanı belirler.
- Farklı alandan gelenler: Lisansını başka bir alanda veya başka bir üniversitede tamamlayan öğrencilere en çok iki yarıyıllık bilimsel hazırlık programı uygulanabilir. Bu süre yüksek lisans süresine sayılmaz.
Genelde istenen belgeler
- Lisans diploması veya mezuniyet belgesi
- Transkript
- ALES sonuç belgesi (programa göre)
- Yabancı dil belgesi (programa göre)
- Niyet mektubu veya referans mektubu (bazı programlarda)
- Özgeçmiş: akademik CV oluşturucu ile hazırlayabilirsiniz
Belge listesi ve teslim biçimi (çevrim içi yükleme, şahsen teslim) üniversiteye göre değişir.
Adım adım başvuru
- Program listesi çıkarın. İlgi alanınıza uygun 3–5 program seçin; program sayfalarındaki öğretim üyelerinin çalışma alanlarına bakın.
- Sınavları zamanında planlayın. ALES ve gerekiyorsa dil sınavı sonucunun ilanın son başvuru tarihinden önce açıklanması gerekir. Tarihler için sınav ve başvuru takvimi.
- İlanı satır satır okuyun. Puan türü, taban puan, kontenjan, belge listesi, mülakat veya yazılı sınav tarihi.
- Belgelerinizi tamamlayın ve başvuruyu son güne bırakmayın.
- Sonuçları ve kesin kayıt tarihlerini takip edin. Kesin kayıt koşullarını da senato belirler.
Kabulden sonra sizi neler bekliyor?
Tezli programda enstitü anabilim dalı her öğrenci için en geç birinci yarıyılın sonuna kadar bir tez danışmanı, en geç ikinci yarıyılın sonuna kadar da tez konusu önerir; ikisi enstitü yönetim kurulu onayıyla kesinleşir. Tez tamamlandığında enstitü bir intihal yazılım raporu alır ve tez, biri danışman olmak üzere üç veya beş öğretim üyesinden oluşan jüri önünde savunulur. Tez sürecinin ayrıntıları için Tez Masası.
Araştırma görevlisi olmayı hedefliyorsanız
Araştırma görevliliği çoğunlukla yüksek lisans sırasında başlar. Yönetmeliğe göre ALES’ten en az 70, merkezi yabancı dil sınavından en az 50 puan veya eşdeğeri ve sınav yılının 1 Ocak tarihi itibarıyla 35 yaşını doldurmamış olmak gerekir. Ön değerlendirmede ALES puanının yüzde 60’ı ile yabancı dil puanının yüzde 40’ı esas alınır; meslek yüksekokullarına yapılan başvurularda ise yabancı dil yerine lisans mezuniyet notu kullanılır. Puanınızı puan hesaplama aracıyla görebilirsiniz.
İlanlar kısa süre açık kalır. Yeni araştırma görevlisi ilanlarını kaçırmamak için ücretsiz üye olup e-posta ilan alarmı kurabilir, son başvurusu yaklaşan ilanlara göz atabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
ALES’siz yüksek lisans yapılabilir mi?
Tezsiz programlarda üniversite ALES aramayabilir. Tezli programlarda ise özel yetenek programları ve uzmanlık ya da doktora mezunları gibi yönetmelikte sayılan istisnalar dışında ALES şartı vardır.
Yüksek lisans için yabancı dil şartı var mı?
Ulusal yönetmelik yüksek lisans için bir dil tabanı belirlemez; şartı üniversiteler koyar. Doktora başvurusunda ise en az 55 puan veya eşdeğeri aranır.
Farklı bölümden mezunum, başvurabilir miyim?
Birçok program farklı alanlardan mezunları kabul eder; bu durumda bilimsel hazırlık programı uygulanabilir. Kabul edilen lisans alanları ilanda yazar.
Tezli yüksek lisans en fazla kaç yılda bitirilmeli?
Program süresi dört yarıyıldır, en çok altı yarıyılda tamamlanır. Bilimsel hazırlıkta geçen süre bu hesaba katılmaz.
Doktoraya geçiş için doktora şartları rehberine, tüm basamaklar için Öğrenci Yolu sayfasına bakabilirsiniz.