Lisans Sonrası Doktora Nedir? Şartlar, ALES Puanı ve Süreler

Lisans sonrası doktora, yüksek lisans yapmadan, lisans diplomasıyla doğrudan doktora programına kabul edilmenizdir. Yürürlükteki Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliğine göre bu yolla başvurmak için lisans not ortalamanızın 4 üzerinden en az 3 olması ve ALES’ten başvurduğunuz programın puan türünde en az 80 almanız gerekir. Program, yüksek lisans üzerinden yapılan doktoraya göre daha fazla ders ve daha uzun süre içerir.

Bu yazıda

• Doktora nedir?
• Lisans derecesiyle doktora (bütünleşik doktora) nedir?
• Lisans sonrası doktora şartları
• Ders yükü ve kredi
• Süreler ve azami süre
• Yeterlik sınavı
• Tez önerisi ve tez savunması
• Lisans sonrası doktora ile yüksek lisans sonrası doktora karşılaştırması
• Araştırma görevlisi kadrosuyla ilişkisi
• Sık sorulan sorular

Doktora nedir?

Doktora, lisansüstü eğitimin en üst basamağıdır. Yönetmelik doktorayı, öğrenciye bağımsız araştırma yapma, bilimsel problemleri ve verileri geniş ve derin bir bakış açısıyla irdeleyerek yorumlama, analiz etme ve yeni sentezlere ulaşma becerilerini kazandıran program olarak tanımlar. Doktoranın sonunda hazırlanan tezin bilime yenilik getirmesi, yeni bir bilimsel yöntem geliştirmesi ya da bilinen bir yöntemi yeni bir alana uygulaması gerekir; bu üç nitelikten en az birini taşımalıdır.

Doktora derecesi, akademide öğretim üyeliğine giden yolun temel şartlarından biridir. Akademik kariyerin genel adımlarını akademisyen nasıl olunur rehberimizde ayrıca anlattık.

Lisans derecesiyle doktora (bütünleşik doktora) nedir?

Doktoraya iki yoldan girilebilir: tezli yüksek lisans derecesiyle ya da lisans derecesiyle. İkinci yol halk arasında “lisans sonrası doktora” veya “lisanstan doktoraya geçiş” olarak bilinir. Bazı üniversiteler bu programları “bütünleşik doktora” adıyla ilan eder. Yönetmelikte kullanılan ifade ise “lisans derecesi ile kabul edilen” öğrencidir.

Bu yolda yüksek lisans ayrı bir aşama olarak yer almaz. Bunun karşılığında ders yükü ve süreler, yüksek lisans üzerinden gelen öğrencilere göre daha fazladır.

Lisans sonrası doktora şartları

Yürürlükteki yönetmeliğe göre lisans derecesiyle doktora programına başvuracak adaylarda aranan asgari şartlar şunlardır:

• Lisans not ortalaması: Lisans mezuniyet not ortalamanızın 4 üzerinden en az 3 veya buna denk bir puan olması gerekir.
• ALES puanı: Başvurduğunuz programın puan türünde 80 puandan az olmamak koşuluyla, üniversite senatosunun belirleyeceği ALES puanına sahip olmanız gerekir.
• Yabancı dil: Doktora programına kabulde, Yükseköğretim Kurulunun kabul ettiği merkezî yabancı dil sınavlarından en az 55 puan ya da eşdeğerliği kabul edilen uluslararası sınavlardan bu puanın muadili istenir. Üniversite senatoları programın özelliğine göre bu puanı yükseltebilir.

Bu rakamlar yönetmelikteki alt sınırlardır. Senato ALES ve yabancı dil puanını yükseltebilir; kabulde ALES’in yanında yazılı bilimsel değerlendirme sınavı ve/veya mülakat sonucu da kullanılabilir. ALES puanının değerlendirmedeki ağırlığı yüzde 50’den az olamaz. Bu yüzden başvurmadan önce mutlaka ilgili üniversitenin ilanını okuyun: kesin şartlar için esas olan, üniversitenin kendi ilanı ve yönetmeliğidir.

Lisans sonrası doktora ALES puanı

En sık sorulan nokta ALES eşiğidir. Tezli yüksek lisans derecesiyle doktoraya başvuruda asgari ALES puanı 55 iken, lisans derecesiyle başvuruda bu sınır 80’dir. Puan, başvurduğunuz programın puan türünde (sayısal, sözel veya eşit ağırlık) aranır. Sınavın yapısını ve başvuru adımlarını ALES nedir, nasıl girilir yazımızda bulabilirsiniz. Değerlendirme puanınızı önceden görmek isterseniz puan hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.

Tıp, diş hekimliği, veteriner ve eczacılık mezunları

Hazırlık sınıfı hariç on yarıyıl süreli lisans eğitimi alanlar yönetmelik gereği yüksek lisans derecesine sahip sayılır. Tıp, diş hekimliği, veteriner ve eczacılık fakültelerinin en az on yarıyıllık lisans diplomasına sahip olanlar için doktora başvurusunda asgari ALES puanı 55’tir. Temel tıp bilimlerindeki doktora programları için ise ayrı kurallar vardır.

Ders yükü ve kredi

Lisans derecesiyle kabul edilen öğrenci için doktora programı; en az 42 kredilik 14 ders, seminer, yeterlik sınavı, tez önerisi ve tez çalışmasından oluşur ve toplamda en az 300 AKTS kredisi taşır. Karşılaştırma için, tezli yüksek lisansla gelen öğrencide bu yük en az 21 kredilik 7 ders ve en az 240 AKTS’dir.

Lisans derecesiyle kabul edilen öğrenci, enstitünün onayıyla başka yükseköğretim kurumlarında verilen derslerden en fazla dört ders seçebilir. Lisans dersleri ders yüküne ve doktora kredisine sayılmaz.

Süreler ve azami süre

• Program süresi: Lisans derecesiyle kabul edilenler için on yarıyıldır.
• Azami tamamlama süresi: On dört yarıyıldır. Bilimsel hazırlıkta geçen süre bu hesaba katılmaz.
• Kredili dersler: En geç altı yarıyılda başarıyla tamamlanmalıdır. Bu sürede derslerini tamamlayamayan veya kurumun öngördüğü genel not ortalamasını sağlayamayan öğrencinin ilişiği kesilir.

Süreler, her dönem kayıt yaptırıp yaptırmadığınıza bakılmaksızın, programın derslerinin verildiği dönemden itibaren işler.

Yeterlik sınavı

Yeterlik sınavı, derslerini ve seminerini tamamlayan öğrencinin alanındaki temel konulara ve doktora çalışmasının gerektirdiği araştırma derinliğine sahip olup olmadığını ölçer. Lisans derecesiyle kabul edilen öğrenci bu sınava en geç yedinci yarıyılın sonuna kadar girmek zorundadır.

• Sınav yazılı ve sözlü iki bölümden oluşur; yazılıda başarılı olan sözlüye alınır.
• Bir öğrenci bir yılda en fazla iki kez yeterlik sınavına girebilir.
• Başarısız olan öğrenci, başarısız olduğu bölüm veya bölümlerden bir sonraki yarıyılda tekrar sınava alınır. İkinci kez başarısız olursa programla ilişiği kesilir.

Tez önerisi ve tez savunması

Yeterlik sınavını geçen öğrenci için üç öğretim üyesinden oluşan bir tez izleme komitesi kurulur. Öğrenci en geç altı ay içinde tez önerisini bu komite önünde sözlü olarak savunur. Tez önerisi kabul edildikten sonra komite yılda en az iki kez toplanır ve çalışmayı başarılı ya da başarısız olarak değerlendirir.

Tezin sonuçlanabilmesi için en az üç tez izleme komitesi raporu gerekir. Tez, danışman dahil beş öğretim üyesinden oluşan jüri önünde savunulur. Jüri kabul, düzeltme veya ret kararı verir; düzeltme kararı alan öğrenci en geç altı ay içinde tezini aynı jüri önünde yeniden savunur.

Yolun ortasında vazgeçerseniz

Lisans derecesiyle kabul edilip en az yedi dersini başarıyla tamamlayan öğrenci, senatonun belirlediği şartlarla yüksek lisans programına geçebilir. Kredili derslerini ya da azami süre içinde tezini tamamlayamayanlara veya tezinde başarılı olamayanlara ise, tezsiz yüksek lisans için gereken kredi yükü, proje ve benzeri şartları yerine getirmiş olmaları kaydıyla, talepleri halinde tezsiz yüksek lisans diploması verilir.

Lisans sonrası doktora ile yüksek lisans sonrası doktora karşılaştırması

Konu	Lisans derecesiyle doktora	Tezli yüksek lisans derecesiyle doktora
Asgari ALES puanı (programın puan türünde)	80	55
Asgari mezuniyet not ortalaması	Lisans: 4 üzerinden 3	Yönetmelikte sabit alt sınır yok; yüksek lisans ortalaması değerlendirmede kullanılabilir
Asgari yabancı dil puanı	55	55
Ders sayısı ve kredi	En az 14 ders, 42 kredi	En az 7 ders, 21 kredi
Toplam AKTS	En az 300	En az 240
Program süresi	10 yarıyıl	8 yarıyıl
Azami tamamlama süresi	14 yarıyıl	12 yarıyıl
Kredili dersler için azami süre	6 yarıyıl	4 yarıyıl
Yeterlik sınavına en geç giriş	7. yarıyıl sonu	5. yarıyıl sonu
Başka kurumdan alınabilecek ders	En fazla 4	En fazla 2

Araştırma görevlisi kadrosuyla ilişkisi

Devlet üniversitelerinin araştırma görevlisi kadrolarına başvurmak için tezli yüksek lisans, doktora veya sanatta yeterlik öğrencisi olmanız gerekir. Lisans derecesiyle bir doktora programına kayıtlıysanız doktora öğrencisi olduğunuz için bu şartı karşılarsınız. Ayrıca giriş sınavının yapıldığı yılın 1 Ocak tarihi itibarıyla 35 yaşını doldurmamış olmanız gerekir. Güncel kadroları araştırma görevlisi ilanları sayfamızdan takip edebilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Diğer rehberler